Konstrukcje łukowe w architekturze cd.

2. ŁUKI Z KAMIENIA

Konstrukcje łukowe są jednymi z najbardziej racjonalnych i ekonomicznie uzasadnionych rozwiązań. Pierwszymi materiałami użytymi do takich konstrukcji to elastyczne pręty drewniane, cegła suszona, później wypalana i kamień. Drewniane konstrukcje nie przetrwały, zaś kamienne są niezwykle okazałe i źródłem wiedzy o starożytnych kulturach. Z czasem wygięte pręty drewniane coraz bardziej zbliżały się do właściwego łuku. Początkowe konstrukcje nazywamy łukami pozornymi. Najbardziej znanym jest Lwia Brama w Mykenach (rys.1). Stosowano je również w budowlach Egiptu i Mezopotamii. Stanowiły one podstawę dla dalszego rozwoju tego typu konstrukcji. Łuk często wykorzystywano w konstrukcjach sklepień, które traktuje się jako szereg przylegających do siebie łuków szerokości 1m. Na terenach Azji Mniejszej zastosowano je w wielu grobach. Nie obce były one też kulturze hellenistycznej, wykorzystywane przy podbudowach portyków przy agorach, bramach wejściowych do miast w Atenach, Prienach, Pergamonie, Delfach.

Znaczący postęp, który odkrył bogactwo możliwości, jakie dawały łuki i sklepienia, dokonał się w okresie Wielkiego Imperium Rzymskiego, aczkolwiek nie wyszedł on poza formę łuku półkolistego. Z tego czasu zachowały się przede wszystkim łuki triumfalne, akwedukty oraz mosty. Konstrukcje te jednak w dalszym ciągu wykorzystywały jedynie wieloletnie doświadczenie inżynierów, nie popartym wiedzą na temat sił występujących w łuku.

Bardzo znane są rzymskie łuki triumfalne wznoszone na cześć zwycięskich wodzów wracających z podbojów np.: Łuk Tytusa. Jednym z najlepiej zachowanych przykładów akweduktu jest Pont du Gard (rys.1) znajdujący się nieopodal Nimes (południowa Francja). Powstał on w latach 26-16 r. p.n.e. Ma długość 262,5m, wysokości 47,4m, łączy on w sobie funkcję mostu i wodociągu (najniższa część do tej pory służy jako most). Ciekawą konstrukcją jest również okazały kamienny most Fabriciusa (rys.1), który jest uważany za najstarszy zachowany zabytek budownictwa mostowego z użyciem konstrukcji łukowych. Zbudowany jest on z dwóch niezależnych od siebie przęseł. Dzięki temu w razie natarcia nieprzyjaciela z drugiej strony brzegu żołnierze mogli zburzyć jedno z przęseł, uniemożliwiając przeprawę, a jednocześnie później dość szybko naprawić zniszczenia. Natomiast otwór znajdujący się pomiędzy przęsłami umożliwiał przepływ wody podczas ewentualnej powodzi. Mosty, których historia konstrukcji stanowi zupełnie osobny temat, przez długi czas były budowane z kamienia i drewna, charakteryzowały się niewielką długością przęseł, wynikającą z właściwości konstrukcyjnych materiału.

Znanym mostem kamiennym z czasu średniowiecza jest most Karola w Pradze powstały w XIVw. długości 516m i szerokości 10m. Został wzniesiony z bloków piaskowca łączonych zaprawą wzmacnianą podobno kurzymi jajami.

Warto również wymienić najsłynniejszy most Wenecji Rialto, łączący dwa brzegi Canal Grande w centralnej, najstarszej części miasta. Pierwszy Ponte di Rialto wybudowany był z drewna. Istniejący kamienny pochodzi z 1592 r. ma jedno przęsło o rozpiętości 28m i wysokości 7,5m. Obecnie na moście znajdują się dwa rzędy sklepów.