Konstrukcje łukowe w architekturze cd.

4. REWOLUCJA PRZEMYSŁOWA

4.1. ŻELIWO

Rewolucja przemysłowa z XVIII-ego wieku przyniosła ze sobą rewolucje w budownictwie. Zaczęto wytwarzać żeliwo, później stal, na większą skalę. Pierwszy most o konstrukcji żeliwnej powstał pod miejscowością Coalbrookdale (rys.2) na rzeczce Severn w Anglii w latach 1775-1779. Most ten o rozpiętości 32 m został zaprojektowany przez architekta T. F. Ritcharda i istnieje do dzisiaj. Pięć równolegle ustawionych łuków zarysowanych półkolem było odlanych w żeliwie, przy czym rozpiętość każdego łuku wynosiła 30,50m przy wysokości 12,8m. Koncepcja konstrukcyjna tych łuków w zasadzie była powtórzeniem układu konstrukcyjnego mostów wykonanych z kamienia. Pierwszy żeliwny most na kontynencie został zbudowany w 1794r. na Dolnym Śląsku. Jednoprzęsłowy most łukowy na rzece Strzegomce zyskał przęsło złożone z żelaznych łuków długości 15m i strzałce 2,8m. Żelazne dźwigary łukowe miały konstrukcję szkieletową i były łączone na śruby w środku rozpiętości przęsła.

Od tego czasu notujemy gwałtowny rozwój w technice budowy mostów. W porównaniu z ciężkimi, masywnymi mostami kamiennymi, mosty żeliwne były lżejsze i o większej rozpiętości. Nie starano się jednak stworzyć nowych rozwiązań konstrukcyjnych i estetycznych, żelazo po prostu zastępowało konstrukcje kamienne czy drewniane. Sytuacja ta zmieniła się wraz z upowszechnieniem stali.

4.2. STAL

W bezpośrednim sąsiedztwie opery Sydney znajduje się Harbour Bridge. Zaprojektowany przez australijskiego inżyniera J. Bradfielda z 1932r. Śmiałkowie mogą przejść most po wypukłym łuku biegnącym 134m nad poziomem wody skąd roztacza się wspaniały widok na port miasta, od 2001 roku jest już legalne. Pomost mostowy ma szerokość 49m, jest on najszerszym mostem na świecie w swojej kategorii. Zmieściło się tu osiem pasów ruchu, przejście dla pieszych, pas dla rowerów i dwa pasy torów kolejowych. Spektakularnym osiągnięciem technicznym i technologicznym był nie istniejący już pawilon wystawowy Crystal Palace, wzniesiony w 1851r. na Wystawę Światową w Londynie. Jest jednym z pierwszych obiektów, w których zastosowano żelazną konstrukcję szkieletową z elementów prefabrykowanych i wielkie powierzchnie przeszklone. W 1936r. jednak spłonął. Podobne konstrukcje zaprojektował uczeń, a później współpracownik G. Eiffla, T. Seyrig. Jest on autorem mostu Maria Pia z 1877r. Konstrukcję stanowi stalowy łuk o rozpiętości 160m, na którym za pośrednictwem kratownicowych podpór spoczywa kratownica pomostu dla torowiska kolejowego o długości 354m. Jest świadectwem nowatorskiego jak na owe czasy rozwiązania konstrukcyjnego. Interesującą konstrukcją jest łuk- pomnik w St. Louis (rys.2)- wysoka symboliczna brama z błyszczącej stali nierdzewnej upamiętniająca rolę tego miasta jako „wrót na Zachód”. Wyraża on ekscytację przedsięwzięciem i kolosalnym dokonaniem jakim był podbój Dzikiego Zachodu. Łuk zaprojektowany przez Eero Saarinena ukończony w 1965r, ma w zworniku wysokość 192m, kształt paraboliczny.