Nowe metody biomonitoringu wody narzędziem oceny zagrożenia

Abstract

Woda jako środowisko życia ogromnej liczby organizmów a także największy ekosystem naszej planety jest najbardziej zagrożony zanieczyszczeniami prowadzącymi do zakłócenia stanu równowagi. Wody stanowią zlewiska odpadów komunalnych, przemysłowych, a także nieraz miejsce nielegalnego i nie kontrolowanego miejsca składowania odpadów. Pomijając kwestie ekologiczne woda jest niesamowicie istotnym surowcem dla spełniania zarówno podstawowych potrzeb społeczeństwa takich jak: odżywianie, przygotowywanie posiłków, higiena czy wypoczynek, jak i kluczowe substraty do większości procesów przemysłowych i technologicznych gdzie istotne są zarówno parametry wody używanej, jak i wypuszczanej w formie odpadu. W moich badaniach, prowadzonych wraz z mgr Robertem Mazurem z Wydziału Geodezji Górniczej i Inżynierii Środowiska Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie, zająłem się zagadnieniem najbardziej aktywnych związków i substancji mogących przenikać do wód powierzchniowych, ich reaktywnością i agresywnością w stosunku do organizmów żywych. Zaproponowana przez nas metoda biomonitoringu na przykładzie Dophnia magna, Lymnaea stagnaris oraz Tubifex tubifex, jest prostą, tanią i skuteczną metodą oceny zagrożenia i szkodliwości związku w wodzie.
Autor: Kamil KASZTALSKI

1. WODA JAKO ŚRODOWISKO ŻYCIA

1.1. ORGANIZMY WODNE

Organizmy przebywające na stałe w środowisku wodnym, tzw. Organizmy wodne, są najbardziej reprezentatywną grupą do badań zanieczyszczenia wody z oczywistych względów stałej ekspozycji na dane zanieczyszczenie czy skażenie. Spośród organizmów wodnych warto wyróżnić te wrażliwe będące dobrymi bioindykatorami interesującej nas substancji. Woda jako środowisko życia charakteryzuje się dużą stałością składu i stabilnością warunków. Dlatego jest to o wiele przyjaźniejsze i łatwiejsze środowisko życia niż powierzchnia ziemi, co doprowadziło do znacznego uproszczenia budowy organizmów w niej żyjącej.

1.2. ORGANIZMY LĄDOWE

Organizmy lądowe, pozornie uniezależnione od środowiska wodnego są także silnie powiązane z jego jakością i dostępnością. Roślinność będąca zależna od jakości wody w danej zlewni nie ma możliwości zmiany lub odcięcia się od wód skażonych, dlatego niezmiernie ważną sprawą jest utrzymanie wód płynących jak i podskórnych ziemi w dobrej jakości ze względu na uprawy i stan flory. Zwierzęta także nie raz wykorzystujące wodę do zdobywania pożywienia, jak i zaspokajając pragnienie są silnie narażone na wszelkie zmiany składu i jakości wód oraz poprzez łańcuch pokarmowy mogą brać bardzo aktywny udział w przenoszeniu i akumulacji toksyn i zanieczyszczeń w daleko od źródła, jest to tak zwana Bioakumulacja w łańcuchu troficznym[1].

1.3. CZŁOWIEK

Woda dla ludzi tak jak dla wszystkich organizmów żywych jest nieodwołalnym składnikiem żywnościowym, bez którego nie jesteśmy w stanie przeżyć. Jest podstawowym czynnikiem do utrzymywania czystości i higieny. Ponadto jest ona także wykorzystywana jako miejsce wypoczynku, rekreacji szczególnie w okresie letnim, kiedy to turystyka wodna jest najbardziej popularna. Bardzo szerokie zużycie w ogromnych ilościach występuje w przemyśle gdzie wykorzystanie wody jest nie raz nieodłącznym elementem procesu technologicznego, a zapewnienie odpowiednich parametrów decyduje o poprawnym przebiegu tych że procesów.