Pomiary zrozumiałości mowy w dźwiękowych systemach ostrzegawczych cd.

3. POMIARY ZROZUMIAŁOŚCI MOWY

Norma PN-EN 60849 [7] zezwala na stosowanie w dźwiękowych systemach ostrzegawczych następujących metod pomiaru zrozumiałości mowy:

a) metody subiektywne
- PB (Phonetically Balanced Word Lists), określona w normie amerykańskiej ANSI S3.2 [1] oraz międzynarodowej ISO/TR 4870 [4],
- MRT (Modified Rhyme Test), opisana w normie ANSI S3.2 [1],
- Alcons (Articulation Loss of Consonants), opublikowana przez V.M.A. Peutza [6];

b) metody obiektywne (ilościowe):
- AI (Articulation Index), pierwotnie subiektywna [10], obecnie określona przez amerykańską normę ANSI S3.5

[2] oraz jej nowszą wersję [3] (metoda SII),
- STI (Speech Transmission Index), przedstawiona w Polskiej Normie PN EN 60268 16 [8],
- RASTI (Rapid Speech Transmission Index), określona w normie PN EN 60268 16 [8].

Metody subiektywne wykorzystują przy pomiarach ludzką mowę, słuch i percepcję. Testy polegają na odczytywaniu przez lektora określonych grup głosek bądź słów i notowaniu lub zaznaczaniu wyrażeń usłyszanych przez słuchaczy. Odpowiada to więc sytuacji rzeczywistej, w której słuchacze mają odebrać wiadomość od mówcy. Zrozumiałość mowy wyznacza się na podstawie poprawnie/błędnie odebranych elementów. Zaletą metod subiektywnych jest możliwość jej zastosowania w każdych warunkach, niezależnie od właściwości systemu elektroakustycznego i parametrów akustycznych pomieszczenia. Do wad zaliczyć można to, że testy są trudne, czasochłonne, nużące i wymagają zaangażowania przeszkolonych słuchaczy, co wiąże się z dużym kosztem przeprowadzenia pomiarów.

Pomiary metodami obiektywnymi są dużo prostsze, krótsze i tańsze. Niestety, w przypadku pomieszczeń o nietypowych parametrach akustycznych (np. bardzo duży pogłos, skomplikowane zależności czasu pogłosu lub poziomu tła akustycznego od częstotliwości, hałas silnie zmienny w czasie) i systemów elektroakustycznych wprowadzających duże zniekształcenia sygnału, wyniki mogą nie być wiarygodne, uniemożliwiając zastosowanie niektórych z obiektywnych metod pomiarowych.

Aby zapewnić możliwość porównywania wyników pomiaru zrozumiałości przeprowadzonych różnymi metodami, wprowadzono wspólną skalę zrozumiałości CIS (Common Intelligibility Scale). Korelacje pomiędzy różnymi skalami zrozumiałości mowy przedstawiono na rys. 1.



Norma PN-EN 60849 [7] wymaga wykonania pomiarów zrozumiałości mowy w odpowiedniej ilości reprezentatywnych punktów rozmieszczonych na całej powierzchni pomieszczenia i obliczenie średniej arytmetycznej Iav zrozumiałości w skali CIS oraz jej odchylenia standardowego σ. Zrozumiałość mowy jest odpowiednia, gdy różnica Iav − σ przekracza wartość 0,7. Jeśli wartość Iav zawiera się w przedziale (0,7 − σ ; 0,7 + σ) należy zwiększyć liczbę punktów pomiarowych lub pomiary powtórzyć.