Wpływy sozologiczne w produkcji i zastosowaniu płynnych nawozów mikroelementowych

Abstract

W pracy omówiono wpływ nawozów mikroelementowych na środowisko naturalne w powiązaniu z problemem biodegradacji stosowanych chelatorów. Zasady Zarządzania Środowiskowego (Czystsza Produkcja, Odpowiedzialność i Troska, normy serii ISO 14000, EMAS, Zrównoważony Rozwój) w odniesieniu do przemysłu nawozowego wskazują na kierunki rozwoju uwzględniające wpływy sozologiczne. Cykl Życia Produktu (LCA) uwzględniający czas biodegradacji substancji nawozowych jest parametrem pozwalającym eliminować zagrożenie związane z produkcją i stosowaniem nawozów mikroelementowych.
Autorzy: Łukasz BRZESKOT, Magdalena BOROWIEC, Krystyna HOFFMANN, Józef HOFFMANN

1. PŁYNNE NAZOWY MIKROELEMENTOWE

1.1. WPROWADZENIE

Efektywność upraw rolniczych zależy nie tylko od dostępności makroskładników, lecz również mikroskładników, które wywierają istotny wpływ na wzrost i plonowanie roślin. Fakt ten zauważył już w 1855 r. Justus von Liebig, twórca prawa minimum. Prawo to mówi, że „plon rośliny zależy od tego składnika pokarmowego, niezbędnego dla rozwoju rośliny, który znajduje się w glebie w formie przyswajalnej w najmniejszej ilości” [2,6,7]. W Polsce, kraju charakteryzującym się małą bonitacją gleb, zabezpieczenie właściwego nawożenia mikroelementami ma istotne znaczenie [3,6,8,13]. Pomimo tego, że rośliny zielone mogą pobierać znaczne ilości mikroskładników z gleby (od kilku do kilkuset gramów z jednego hektara) nadal pozostają one czynnikiem strategicznym, warunkującym plonowanie pod względem ilościowym i jakościowym. Do mikroelementów zaliczamy następujące pierwiastki: Fe, Mn, Zn, Cu, B, Mo, Cl, Ni, które najczęściej nie mogą być zastąpione ze względu na specyfikę swojego działania. Aby zaspokoić zapotrzebowanie roślin zielonych na te składniki stosuje się nawozy mikroelementowe, których zadaniem jest dostarczenie całego pakietu wyżej wymienionych pierwiastków w formie najlepiej przyswajalnej i stabilnej.

1.2. CHARAKTERYSTYKA PŁYNNYCH NAWOZóW MIKROELEMENTOWYCH

Podstawową zaletą stosowania nawozów mikroelementowych w postaci płynnych koncentratów jest możliwość ich równomiernego rozprowadzenia po całej powierzchni uprawy oraz łatwość dozowania. Ponadto nawozy te można wprowadzać do środowiska w sposób skorelowany z rzeczywistymi potrzebami nawozowymi roślin. Nawożenie, za pomocą płynnych koncentratów mikroelementowych, może być połączone z działaniami mającymi na celu chemiczną ochronę roślin. Nawozy te cechuje duże zróżnicowanie składu chemicznego. Aktualnie do komponowania takich nawozów stosuje się chelaty, oparte na związkach kompleksowych miedzi, żelaza, cynku i manganu z kwasem etylenodiaminotetraoctowym (EDTA). Możliwe jest zastosowanie innych czynników chelatujących takich jak kwas N-(hydroksyetylo)-etylenodiamintrioctowy (HEEDTA) czy kwas nitrylotrioctowy (NTA). Aktualne ich zastosowanie w produkcji odgrywa jednak mniejszą rolę. Wymienione kwasy, a w szczególności EDTA, tworzą trwałe połączenia z kationami mikroelementów nawet w roztworach o szerokim zakresie zmian pH i w obecności innych składników. Nie ogranicza to szybkości pobierania składnika przez rośliny [1, 9,11,12].