Wpływy sozologiczne w produkcji i zastosowaniu płynnych nawozów mikroelementowych cd.

3. PROGRAMY I INICJATYWY

3.1. WPROWADZENIE

W trosce o zachowanie równowagi ekosystemów powstało wiele inicjatyw o charakterze lokalnym i globalnym, które na co dzień wpływają na poprawę stanu środowiska naturalnego objętego obszarem działalności gospodarczej człowieka. Rolnictwo jest tym obszarem, który wymaga szczególnej uwagi, ze względu na emisję ogromnej ilości substancji do geosfery. Powstałe koncepcje zarządzania środowiskiem, a wraz z nimi różne inicjatywy obejmujące zarówno środowisko przyrodnicze jak i zakłady produkujące nawozy, przyczyniają się do pogłębienia wiedzy związanej ze stosowaniem nawozów mikroelementowych.

3.2. ZRóWNOWAŻONY ROZWóJ (SUSTAINABLE DEVELOPMENT)

Termin „Zrównoważony Rozwój” (Sustainable Development) został zdefiniowany przez Światową Komisję ds. Środowiska Naturalnego i Rozwoju ONZ, w raporcie „Nasza Wspólna Przyszłość” (tzw. Raport Brundtland) w Sztokholmie z 1987 roku. Według tego raportu Zrównoważony Rozwój to „rozwój odpowiadający potrzebom dnia dzisiejszego, który nie ogranicza zdolności przyszłych pokoleń do zaspakajania własnych potrzeb”. Zrównoważony rozwój nabrał znaczenia prawnego na Światowej Konferencji Ochrony Środowiska w Brazylii w Rio de Janeiro gdzie przyjęto Deklarację Rio 92 w sprawie Środowiska i Rozwoju oraz Agendę 21 [4,10]. Zrównoważony rozwój promuje czystą produkcję.

3.3. ODPOWIEDZIALNOŚC I TROSKA (RESPONSIBLE AND CARE)

„Responsible and Care” to program zarządzania środowiskiem, który stanowi publiczne i dobrowolne zobowiązanie się przedsiębiorcy do realizacji działań dotyczących poprawy swej działalności w zakresie ochrony środowiska, bezpieczeństwa procesowego oraz ochrony zdrowia pracowników [10]. W takiej koncepcji zrządzania środowiskiem swoje odzwierciedlenie znalazła zasada Dominga, której wszelkie działania usprawniające i korygujące składają się z czterech etapów: planuj, wykonaj, sprawdzaj i działaj. W obecnym kształcie program zakłada działania na rzecz poprawy w zakresie postępowania z produktem, czyli analizę cyklu życia, zarządzanie produktem, bezpieczeństwo w transporcie, kooperację i logistykę [10].

3.4. CZYSTSZA PRODUKCJA (CP - CLEANER PRODUCTION)

Czystsza Produkcja koncentruje się na zmniejszaniu oddziaływania wyrobu na środowisko naturalne przez Ocenę Cyklu Życia Produktu (LCA) od wydobycia surowców do końcowego składowania zbędnych czy zużytych produktów. Cele Czystszej Produkcji osiągane są nie tylko przez usprawnianie technologii, ale i sposobu myślenia o wyrobie w aspekcie ochrony środowiska i celów, jaki chcemy osiągnąć poprzez ten produkt. Do działań, w których przejawia się inicjatywa czystszej produkcji, zaliczamy choćby charakterystykę i ocenę stanu gospodarki odpadami (inwentaryzację miejsc powstawania odpadów i ich bilans), ocenę szkodliwości substancji chemicznych (przygotowanie wytycznych do magazynowania i przechowywania substancji) oraz ocenę oddziaływania na środowisko, rozumianą jako ocenę kosztów i zysków ekonomicznych planowanej produkcji wraz z określeniem problemów środowiskowych [10].

3.5. ZARZADZANIE ŚRODOWISKIEM WEDŁUG NORM ISO SERII 1400

W celu znormalizowania i nadania charakteru formalnego ideom zrównoważonego rozwoju i postanowieniom zawartym w agendzie 21 Międzynarodowa Organizacja do spraw Standaryzacji ISO opracowała tzw. zintegrowany system obejmujący Zarządzanie Jakością według norm ISO serii 9000, Zarządzanie Środowiskiem według norm ISO serii 14000 oraz Zarządzania Bezpieczeństwem i Higieną Pracy według norm ISO serii 18000. Zbiór tych trzech potężnych opracowań stanowi kompleksowe rozwiązanie umożliwiające integrację zarządzania środowiskowego z programami ekologicznymi i przepisami prawnymi w poszczególnych krajach. Takie podejście stawia na równym poziomie procesy zaczadzania jakością i problemy ochrony środowiska. Oba te zagadnienia wiążą się ze sobą i wzajemnie uzupełniają [10].

3.6. EMAS (ECO MANAGEMENT AND AUDIT SCHEME)

W roku 2001 zostało wydane rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady dopuszczające dobrowolny udział organizacji w systemie ekozarządzania. Na mocy rozporządzenia, EMAS dostępny jest tylko dla firm z Unii Europejskiej, chociaż już teraz planuje się rozszerzenie systemu na wszystkie kraje Świata. System Ekozarządzania i Audytu (EMAS) jest wspólnotowym, dobrowolnym instrumentem potwierdzającym ciągłe doskonalenie efektywności ekologicznej (środowiskowej) w organizacjach. Dzięki EMAS dobrowolnie wypracowuje się spójną strategię działań na rzecz ochrony środowiska poprawiając jednocześnie efekty działalności gospodarczej, a także zdejmując z administracji publicznej część zadań związanych z egzekwowaniem wymagań prawnych [10].
4. PODSUMOWANIE
Wytwarzanie i stosowanie płynnych nawozów mikroelementowych jest czynnikiem zwiększającym ilość zbieranych plonów. Ze względu na specyficzne wymagania pokarmowe konieczne jest komponowanie nawozów o odpowiednio dobranym składzie chemicznym jak i odpowiednich właściwościach fizykochemicznych. Nieustannie zaostrzające się wymogi z zakresu ochrony środowiska warunkują rozwój tej dziedziny, nie tylko w zakresie poszukiwań substancji bardziej biodegradowalnych, ale także badań w całym cyklu życia produktu. Wdrożenie programów środowiskowych i norm ISO serii 14000 w zakładach nawozowych pozwala na bezpieczną, dla środowiska, produkcję. Uwzględnienie badań nad ich biodegradacją w środowisku może być wyznacznikiem prawidłowo obliczonego cyklu życia nawozu chelatowego. Zastosowanie odpowiednich dawek pokarmowych, przyczyni się do hodowli roślin o odpowiedniej jakości, korzystnej dla człowieka i równowagi ekologicznej.

Autorzy: Łukasz BRZESKOT, Magdalena BOROWIEC, Krystyna HOFFMANN, Józef HOFFMANN

LITERATURA

[1] BOROWIEC M., HOFFMANN J., Związki chelatujące do nawozów płynnych, Na pograniczu chemii i biologii, tom XIX, 2007,309-316.
[2] CZUBA R., Nawożenie mineralne roślin uprawnych, Zakłady chemiczne „POLICE” S.A., Police, 1996.
[3] CZUBA R., Zesz. Probl. Post. Nauk Rol., 1996, 434, 55.
[4] Dokumenty końcowe Konferencji Narodów Zjednoczonych „Środowisko i Rozwój”, Rio de Janeiro 1992, Szczyt Ziemi, IOŚ, Warszawa, 1998.
[5] „EDTA na cenzurowanym”, Przem. Chem., 1998, 279-280.
[6] FOTYMA M., MERCIK S., Chemia rolna, Warszawa, PWN, 1992.
[7] GORLACH E., MAZUR T., Chemia rolna, Warszawa, PWN, 2001.
[8] GRZYŚ E., Zesz. Probl. Post. Nauk Rol., 2004, 502, 89.
[9] HOFFMAN J., GóRECKI H., Technologie wytwarzania nawozów mikroelementowych, Zesz. Probl. Post. Nauk Rol., 200, 471,637-645.
[10] HOFFMANN J. N., RADOSIŃSKI E., Environmental management concepts supported by information technology, Pol. J. Chem. Techn., 9, 4, 8 — 13, 2007.
[11] KILIMIUK E., ŁEBKOWSKA M., Biotechnologia w ochronie środowiska, Warszawa, PWN, 2003.
[12] OVIEDO C., RODRIGUEZ J., EDTA: The chelating agent under environmental security, Quim. Nova, 2003, 901-905.
[13] RUSZKOWSKA M., WOJCIESKA–WAKUPAJTYS U., Zesz. Probl. Post. Nauk Rol., 1996, 434.